స్టాక్ మార్కెట్ (Stock Market) లో ట్రేడింగ్ చేసేవాళ్ళు ఎక్కువగా మాట్లాడుకునే ఒక హాట్ టాపిక్ ‘ఫ్యూచర్స్ అండ్ ఆప్షన్స్ ఎక్స్‌పైరీ డే’ (Futures and Options – F&O Expiry Day). ఆ రోజు మార్కెట్లో విపరీతమైన కదలికలు (High Volatility) ఉంటాయి. అసలు ఈ ఎక్స్‌పైరీ డే అంటే ఏంటి, ఆ రోజు ఏం జరుగుతుందో ఒక క్లోజ్ ఫ్రెండ్ లాగా చాలా ఈజీగా మాట్లాడుకుందాం.

1. ఒక సింపుల్ రియల్ లైఫ్ పోలిక (A Simple Analogy)
మనం షాప్‌కి వెళ్లి ఒక పాలు లేదా బ్రెడ్ ప్యాకెట్ కొంటే దానిపై ‘ఎక్స్‌పైరీ డేట్’ (Expiry Date) ఉంటుంది కదా? అంటే ఆ తేదీ దాటితే ఆ ప్రొడక్ట్ పనికిరాదు. ఎఫ్‌అండ్‌ఓ (F&O) మార్కెట్లో కూడా అంతే! ఇక్కడ మనం కొనేవి మామూలు షేర్లు కాదు, ఒక అగ్రిమెంట్ లేదా కాంట్రాక్టులు (Derivative Contracts). ఈ కాంట్రాక్టులకి ముందే ఒక ముగింపు తేదీ ఉంటుంది, దాన్నే ఎక్స్‌పైరీ డే అంటారు.

2. అసలు ఎక్స్‌పైరీ రోజు ఏం జరుగుతుంది? (What happens on Expiry Day?)
మనం నిఫ్టీ (Nifty) లేదా బ్యాంక్ నిఫ్టీ (Bank Nifty) ఆప్షన్స్ కొన్నప్పుడు, వాటికి ఒక వాలిడిటీ ఉంటుంది.

• టైమ్ వాల్యూ జీరో అవుతుంది (Time Value becomes Zero): ఎక్స్‌పైరీ రోజు మధ్యాహ్నం 3:30 గంటల కల్లా ఆ కాంట్రాక్ట్ టైమ్ ముగిసిపోతుంది. ఒకవేళ నువ్వు ఊహించిన ప్రైస్ టార్గెట్ రీచ్ అవ్వకపోతే, అవుట్-ఆఫ్-ది-మనీ (Out-of-the-Money – OTM) ఆప్షన్స్ ప్రీమియం విలువ పూర్తిగా సున్నా (Zero) అయిపోతుంది.
• సెటిల్‌మెంట్ (Settlement): ఆ రోజు ట్రేడర్స్ అందరూ తమ పొజిషన్లను క్లోజ్ చేసుకోవాలి (Square-off), లేదా వచ్చే నెలకు మార్చుకోవాలి (Rollover).

3. ఎక్స్‌పైరీ డే ఎప్పుడు ఉంటుంది? (When is Expiry Day?)
భారత స్టాక్ మార్కెట్ (NSE/BSE) నియమాల ప్రకారం:

• వీక్లీ ఎక్స్‌పైరీ (Weekly Expiry): ప్రతి వారం కొన్ని నిర్దిష్ట రోజుల్లో ఇండెక్స్ ఆప్షన్స్ ముగుస్తాయి (ఉదాహరణకు నిఫ్టీ కి ఒక రోజు, బ్యాంక్ నిఫ్టీ కి ఒక రోజు చొప్పున వారంలో వేర్వేరు రోజుల్లో ఎక్స్‌పైరీ ఉంటుంది).
• మంత్లీ ఎక్స్‌పైరీ (Monthly Expiry): ప్రతి నెల చివరి గురువారం (Last Thursday of the month) అన్ని రకాల స్టాక్స్ మరియు ఇండెక్స్ కాంట్రాక్టుల మంత్లీ ఎక్స్‌పైరీ జరుగుతుంది. ఒకవేళ ఆ గురువారం సెలవు వస్తే, దానికి ఒక రోజు ముందే అంటే బుధవారమే ఎక్స్‌పైరీ డే అవుతుంది.

4. ట్రేడర్స్ ఎందుకు జాగ్రత్తగా ఉండాలి? (Why Traders should be Careful?)
ఎక్స్‌పైరీ రోజున తక్కువ డబ్బులకే ఆప్షన్స్ దొరుకుతాయి కదా అని చాలా మంది రిటైల్ ట్రేడర్స్ (Retail Traders) హీరో-ఓర్-జీరో (Hero or Zero) ట్రేడ్స్ చేస్తూ ఉంటారు. కానీ గుర్తుపెట్టుకోండి ఫ్రెండ్స్, ఇక్కడ ఎంత ఫాస్ట్‌గా డబ్బులు డబల్ అవుతాయో, అంతే ఫాస్ట్‌గా జీరో కూడా అయిపోతాయి.

అందుకే సరైన రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్ (Risk Management) లేకపోతే ఎక్స్‌పైరీ రోజున ట్రేడింగ్‌కి దూరంగా ఉండటమే సేఫ్!